Acele etmek bazen cesaret gibi sunulur. Oysa internet kültürü alanında sohbetlerde en sık okuduğumuz “keşke” cümleleri çoğu zaman aceleyle verilmiş kararlardan çıkıyor. Bu yazıda hızlı verilen kararların görünmeyen maliyetini inceliyor.
Hıza karşı çıkmıyoruz, aceleyle atılan adımların faturasına değinmek niyetindeyiz.
Bütçedeki Sürpriz
En görünür sonuç maddi yük oluyor. İnternet Kültürü konusunda hızlı verilmiş bir onay ilerleyen günlerde geri dönmek için ekstra bedel doğurabilir. Üstelik bu masrafın ağırlığı ilk anda görünmez.
Seçenekleri tartmadan onay vermek kolayca gereğinden pahalıya yol açar. Bu yüzden tutarla birlikte sonradan çıkabilecek giderleri de düşünmek gerekir. Küçük bir bekleme payı sık sık bu masrafın önemli kısmını engeller.
Maddi kaybın ayrı bir yanı da kaçan alternatif. Kısa sürede bir tercihe yönelince daha uygun olabilecek başka bir çözüme bakma şansı elden gider. Bu kaybı kâğıt üstünde ölçmek güçtür, ama gerçektir.
Basit bir kıyas yapmak işe yarar: bir gün ertelemenin kaybı genellikle hatalı seçimin faturasından daha az kalır.
Harcanan Emek
Acele kararın ters etkisi takvim konusunda da ortaya çıkar. Yanlış bir yola girip sonra geri dönmek beklenenden uzun sürebilir. İnternet Kültürü hakkında “hızlı bitirdim” duygusu çoğu kez aldatıcıdır.
Bunun yanında çaba da heba olur. Birkaç gün karşılaştırmaya ayırmak genellikle ilerideki uzun düzeltme sürecini ortadan kaldırır. Bu denge sıradan olsa da işe yarar.
Süre açısından ayrı bir tuzak da ertelenen işler. Bir yanlışı düzeltmekle meşgulken yeni ve daha değerli işlere yönelemezsiniz. Bu döngü bir anlık acelecilikle filizlenip uzun süre etkisini gösterebilir.
Takvimi doğru yönetmek acele demek değil, doğru yere uygun zamanda odaklanmak olarak düşünülebilir.
Pişmanlığın Ağırlığı
Parayla ve zamanla ölçülemeyen bir bedel de güven alanında birikir. Beklentiyi karşılamayan adım sonrasında kişi kendi kararlarına inancını kaybetmeye başlıyor. Bu durum da sonraki kararları istemeden etkiler.
Forumlarda bu duyguyu açıkça dile getiren üyeler az değil. Hepsinin ortak yanı çoğunlukla “biraz daha sorsaydım” sızlanması çıkıyor. Bu pişmanlıklardan ders çıkarmak herkesi rahatlatır.
Güven sarsılması sık sık görünmez halde birikir. Çoğumuz tökezlemesini başkalarına anlatmak istemez, bu da yükü büyütür. Bu yüzden toplulukta ya da yakınlarla konuşmak rahatlatır.
Moral tarafını küçümsemeyin, zira rahat eden kişi ilerideki adımlarını çok daha sağlıklı alır.
İnsanlar Neden Acele Ediyor?
Birçok kişi çoğu kez geç kalacağı kaygısıyla hızlı karar verir. Sınırlı süreli teklifler bu duyguyu bilinçli olarak körükleyebilir. İnternet Kültürü ile ilgili kararlarda aciliyet çağrılarına karşı dikkatli kalmakta fayda var.
Öbür sık neden etraftakilerin yönlendirmesi. “Bütün tanıdıklar aldı” duygusu adımı ivmelendirir, ama her kişinin ihtiyacı sizinkiyle aynı olmayabilir. Kendi hızınızı korumak biraz inat ister ama kazandırır.
Telaşa direnmenin işe yarayan yolu aciliyetin nereden geldiğini anlamaya çalışmak. Cidden bir zorunluluk var mı, yahut bu hissi yalnızca öyle mi görünüyor? Bu soruyu sormak çoğu zaman baskıyı belirgin biçimde hafifletir.
Aceleyi Frenleyen Küçük Alışkanlıklar
Aceleyi tamamen ortadan kaldırmak şart değil, ama yavaşlatmak işe yarar. Mesela büyük kararlar için en az bir gece beklemek kuralı koyabilirsiniz. Bu küçük bekleme ilk hevesi sakinleştirip daha berrak düşünmenizi kolaylaştırır.
Ayrıca kararın artılarını ve eksilerini yazıya geçirmek şaşırtıcı ölçüde netleştirir. İnternet Kültürü alanında deneyimli bir tanıdığa fikir sormak da işe yarar bir yol olur. Özetle mesele durmak değil, ne yaptığını bilmek.
Tüm bunlara karşın hızlı karar vermenin payı da var. Basit, düşük riskli ve geri alınabilir durumlarda fazla düşünmek de verimsizliktir. Önemli olan hangi kararın hızlı, hangisinin beklemeyi hak ettiğini ayırt edebilmek.
O nedenle adım atmadan önce şu basit soruyu sormak yol gösterir: bu adımdan dönüşüm mümkün mü?
Karar Verdikten Sonra Ne Yapmalı?
Aceleyle bir karar verdiyseniz panik yapmayın. Önce vaziyeti soğukkanlılıkla değerlendirin, geri dönüş seçeneği mümkün mü araştırın. Çoğu zaman erken fark edilen bir hata basit bir hamleyle toparlanır.
Yaşadığınız deneyimi başkalarıyla konuşmak hem sizi rahatlatır, ayrıca sizinle aynı noktadakilere yol gösterir. İnternet Kültürü ile ilgili her tökezleme gelecekteki seçimler için bir not sayılır. Belirleyici olan aynı hatayı ikinci kez yapmamak.